Tot een aantal jaar geleden kende de neurologie een deprimerend dogma: mensen worden geboren met zo'n 100 miljard hersencellen en hiervan zullen er gedurende het leven steeds meer sneuvelen. Gevolg? Mensen zijn gedoemd om vanaf een bepaalde leeftijd steeds verder achteruit te gaan qua prestaties. Gelukkig weten we anno 2011 beter. In dit artikel leest u wat de mogelijkheden zijn om uw hersenen fit te houden, ook op hogere leeftijd.

Een eerste reden waarom de deterministische mythe van hersendegeneratie niet opgaat is het volgende: hersenen zijn plastisch en blijven dit tot op hoge leeftijd, zij het in mindere mate dan wanneer mensen jong zijn. Dit betekent in essentie dat ervaringen (prikkels) onze hersenen ter plekke veranderen door de vorming van nieuwe verbindingen / de verwijdering van zinloze verbindingen. Meer hierover leest u in eerdere artikelen over plasticiteit.

Sinds 1998 is bovendien bekend dat er in een bepaald gebied in ons brein, de hippocampus, ook sprake kan zijn van zogenaamde neurogenese. Neurogenese is de aanmaak van nieuwe hersencellen. Dat dit specifiek in de hippocampus gebeurt is niet verwonderlijk; het gebiedje speelt een grote rol bij de opslag van nieuwe herinneringen. Mensen zonder hippocampus (zoals de voor psychologiestudenten alom bekende HM, Henry Molaison) kunnen geen nieuwe herinneringen opslaan en blijven daarom in het verleden hangen. Aangezien het gebiedje is betrokken bij de formatie van herinneringen zou je kunnen verwachten dat mensen die veel aan geheugentraining doen (bijv. taxichauffeurs in Londen die alle straten moeten kennen) een grotere hippocampus zouden hebben. Dit bleek ook daadwerkelijk het geval toen dit in 2000 door het University College (Londen) werd onderzocht.

En dan de implicatie van deze bevindingen. Hoe stimuleer je neurogenese in je eigen brein? Één zeer belangrijke stap is: beweeg. Zorg dat je regelmatig sport, het liefst incl. cardiotraining. Fitheid van het lichaam en fitheid van het brein is anno 2011 niet langer te scheiden. Zo liet onderzoek bij muizen zien dat muizen die dagelijkse aan 'sport' (lees: rennen in een wieltje) deden, 2,5 x zoveel nieuwe hersencellen hadden dan muizen die lui in een hoekje bleven liggen. Leeftijd maakt hierbij weinig uit; ook bij oudere muizen werd dit effect gevonden.

Hoe zit dat met mensen dan? Regelmatig sporten lijkt de krimping van je hersenen tegen te gaan. 55-plussers die sporten hebben zo gemiddeld een groter hersenvolume dan niet fitte 55-plussers. Ook blijkt het looptempo van ouderen samen te hangen met hun prestaties op taal-, geheugen- en aandachtstestjes: ouderen van 70 die 15 meter aflegden in meer dan 17 seconden presteerden ook minder dan hun leeftijdsgenoten die dit konden binnen 14 seconden. 

Geschreven door: Rens ter Weijde