Groepen werken effectiever met een leider. De mens is, zo zegt de evolutionaire leiderschapstheorie (ELT), dan ook ingesteld op groepen waarbij er een leider aanwezig is om ons de juiste richting te wijzen. Wij zijn bovendien niet de enige soort waar leiderschap een belangrijke rol speelt, ook andere soorten vertrouwen hier massaal op. Zo hebben primaten een hele duidelijke hiërarchische structuur (de zogenaamde dominantiehiërarchie, deels gebaseerd op fysieke kracht), vertrouwen wolfen op de alfaman in de groep, volgen bijen situationele leiders (de bij die een goede bloem heeft ontdekt) en lijken ook mieren een soort van leiderschap te kennen (de voorste mier kan d.m.v. signalen het tempo in de groep bepalen).

Hoog tijd voor wat artikelen waarin de rol van leiders nader wordt toegelicht. In dit eerste artikel beginnen we simpel: hoe wordt je eigenlijk een leider? Dat succesvolle leiders (vb. Jack Welch, Nelson Mandela, Kofi Annan, Martin Luther King) bepaalde eigenschappen gemeenschappelijk hebben zal u niet verbazen. Zo zijn veel van deze mannen charismatisch, beschikken ze over een meer dan gemiddelde intelligentie en zijn ze taalkundig erg sterk. Onderzoek naar kenmerken van leiders heeft dan ook laten zien dat ze gemiddeld extraverter zijn en meer open staan voor nieuwe ervaringen, daarnaast scoren ze gemiddeld lager op neuroticisme (Jung's typologie). Dat deze eigenschappen niet bij alle (succesvolle?) leiders aanwezig hoeven te zijn heeft het recente presidentschap van George W. Bush bewezen. 

Ook het crossculturele GLOBE-onderzoeksprogramma (Global Leadership and Organisational Behaviour Effectiveness) van de universiteit van Pennsylvania liet een aantal duidelijke kenmerken zien van goede leiders: goede leiders zijn integer, genereus, eerlijk, diplomatiek, intelligent en besluitvaardig. Daarnaast moeten ze over een duidelijke (en inspirerende) visie beschikken over de toekomst van de groep. Daarnaast helpt het natuurlijk altijd als een leider bewezen vaardigheden heeft uit het verleden (bijv. een verleden in de top van het leger dat krachtig leiderschap impliceert, denk aan Bush, McCain, Musharraf, Mugabe, Idi Amin).

Toch is er, naast de persoonlijke kenmerken, nog een belangrijker element bij het creëren van leiderschap: de volgelingen. Als de evolutie van onze soort gekenmerkt werd door leiderschap en volgelingenschap; dan is het waarschijnlijk dat onze genenpoel ook onderscheid maakt tussen mensen die goed leiding kunnen geven en mensen die liever volgen. Die laatste categorie is dan ook wellicht het belangrijkste element bij effectief leiderschap. Als je leiding wilt geven, zorg dan dat je volgelingen vindt die jou willen volgen. En dat kan, gezien onze genetische achtergrond, soms gemakkelijker dan je zou denken.

Zie hieronder hoe dit proces in zijn werking kan gaan:

Geschreven door: Rens ter Weijde