De film Avatar (2009, James Cameron) werd wereldwijd bekend als de film met het hoogste budget ooit. Dit budget werd echter ruimschoots terugverdiend en er werden honderden miljoenen aan de film verdiend. Reden te meer om eens dieper te kijken naar de Avatar: waarom spreekt zo'n figuur ons zo aan? En wat is de rol van Avatars eigenlijk in de mentale training?

Allereerst de term. Avatar is een term die is overgenomen uit het Sanskriet en betekent 'de neergedaalde'. De term wordt dan ook in het Hindoeisme gebruikt voor incarnaties van God. Dat de god in deze stroming vaak een blauwe vorm heeft (Krishna) zal u niet verrassen, dit heeft Cameron perfect weten te verwerken in de film.

De term Avatar wordt echter ook in de wetenschap gebruikt voor fictionele wezens. Zo worden mensen tegenwoordig in 'virtual reality labs' onderworpen aan contact met Avatars en wordt er ook in het leger met virtual reality scenes getraind om bepaalde scenario's te trainen. Onderzoek is deze richting is ook voor psychologen immens interessant; je laat mensen namelijk geloven dat ze een lichaam hebben dat in werkelijkheid niet bestaat. Op die manier leren we steeds meer over onze 'body awareness', hoe ervaren wij ons lichaam eigenlijk? Wat hoort er wel bij mij en wat niet?

Hoewel we dat zelf graag willen geloven is ons lichaamsbeeld in de praktijk niet zo stabiel. Schotel je ons brein een ander beeld voor van ons lichaam met een goede 3D-bril, dan verandert ook meteen onze perceptie van ons lijf. Combineer je dat met extra prikkels (bijv. iemand die over je hand streelt terwijl de Avatar die je ziet hetzelfde overkomt) dan raakt ons brein er al snel van overtuigd dat wij die Avatar zijn. Een echte persoonlijke angstrespons wanneer er iemand de virtuele Avatar verrast wordt dan opeens normaal. Daar komt nog bij dat ook de pijnperceptie al snel verandert: als Avatar kunnen we meer aan dan als mens (Avatars zijn immers sterker dan wij).

Voor mentale training biedt deze informatie echter grote mogelijkheden. Training in 'virtual reality' kamers is de toekomst voor high performers op diverse gebieden (leger, topsport, vliegeniers). Op dit moment heb ik daarom ook persoonlijk al gesprekken gevoerd bij het LUMC om te kijken wat de mogelijkheden zijn... In de toekomst meer!

Klik hier voor meer informatie over het recente onderzoek naar body awareness en het gebruik van Avatars hierbij!

Geschreven door: Rens ter Weijde